Voetnoot I

Nee, ik ga niet uit van één homogeen beeld van de stad. Ik denk eerder dat kunstenaars in staat zijn om als het ware een subjectief perspectief door elkaar te schudden. Dat een inwoner of bezoeker van Utrecht door de stad loopt en geconfronteerd wordt op zo een manier dat hij denkt, ‘zo kende ik Utrecht niet’. In principe kan je beeld van Utrecht altijd en door iedereen veranderd worden, maar ik denk dat kunstenaars hier bij uitstek goed in zijn.

Ik begrijp niet helemaal wat je met je eerste interpretatie bedoelt. Je hebt het eerst over dingen naar buiten brengen en vervolgens over het bepalen wat er in het systeem komt. Ik moet denken aan het voorstel van de Amsterdamse wethouder Carolien Gehrels die juist stelt dat er politici actief zouden moeten zijn in het systeem van kunstsubsidies als, wat zij noemt, een kunstschouw. Juist om te voorkomen dat kunst te incestueus wordt. Nu ben ik het daar niet per se mee eens, maar het voorkomen van belangenverstrengeling is natuurlijk wel een goed streven. Voor mijn gevoel zien kunstenaars vaak zelf minder kunst dan de traditionele gatekeepers die jij noemt. Natuurlijk is een dialoog over het kunstbeleid met kunstenaars positief en kunnen ze “nieuwe manier […] vinden waarop ideeën die in een stad leven naar buiten gebracht kunnen worden”, maar of ze de personen zouden moeten worden “die bepalen wat er in een systeem terecht komt en wat er uit gaat”, vraag ik me af. Als je doelt op deze dialoog, dan kan ik me er wel in vinden, hoewel ik me afvraag in hoeverre de kunstenaars zelf geïnteresseerd zijn in een dergelijke functie.

Toen ik de volgende alinea begon te lezen werd ik enthousiaster. Ja, ik denk dat kunstenaars gestimuleerd mogen worden om na te denken over de stad Utrecht. Mits ze daarin de vrijheid krijgen om met deze stimulans om te gaan op een manier die bij hun werkwijze aansluit. Dat sluit wat mij betreft aan bij punt 1 en 4 uit mijn tekst, die wat mij betreft het meest interessant zijn voor de toekomst van Nieuwe Grond. Het stimuleren van kunstenaars om aan de slag te gaan met Utrecht, in Utrecht, om werk te maken over Utrecht voor Utrecht in brede zin kan door de ‘opdrachtgevers’ op verschillende manieren gedaan worden. Kunstenaars kunnen uitgedaagd worden, ze kunnen de ruimte krijgen om een discussie aan te gaan, ze kunnen opdrachten krijgen of juist voorstellen mogen doen. Dit vergt inderdaad, en nu kom ik bij je pessimistische kant, een inspanning van beide kanten. ‘Opdrachtgevers’ moeten concessies durven doen, vrijheid durven geven, terwijl kunstenaars binnen bepaalde kaders moeten durven werken en assertief durven zijn. Ik denk dat als men openstaat voor dialoog, over inhoud én vorm, dat dit mogelijk moet zijn.

Om terug te komen op de eerste interpretatie die ik hierboven schets, bedoel ik niet helemaal wat jij er uit gehaald hebt. Je gaat er bij de situatie die je schetst vanuit dat de rol van gatekeeper die ik de kunstenaars toebedeel van toepassing is op het actieve kunstenveld. Dat is niet wat ik bedoel. Wat mij juist interessant lijkt is om kunstenaars aan de poorten van het beleid aangaande de kunt- en cultuursector te zetten. Zij bepalen dus niet welke kunstenaar subsidie zou krijgen, maar denken mee over welke initiatieven een positieve stimulans op zouden kunnen leveren voor de overkoepelende culturele situatie in een stad.

Natuurlijk is het daarbij zaak om kunstenaars in te zetten die een beetje afstand kunnen nemen van hun eigen praktijk en ook een globaal beeld hebben van wat er aan aanbod is. Dit is iets waarop je kunt selecteren. Wat echter de toegevoegde waarde kan zijn van deze positionering van kunstenaars is het delen van verantwoordelijkheden. In deze situatie heb je niet beleidsmakers die een klimaat moeten scheppen waarin de kunst gedijt en de kunstenaars die hiervan gebruik moeten maken. Wat er dan namelijk gebeurt, is dat wanneer een van beide kanten niet goed functioneert, twee groepen als het ware tegenover elkaar komen te staan. Met kunstenaars aan de basis van dit klimaat, kan misschien een betere dialoog beginnen. Een dialoog die nu eens niet gaat over wat er mis is, maar over wat er aan mogelijkheden voorhanden is.

De vraag of kunstenaars in een dergelijke functie geïnteresseerd zijn speelt natuurlijk ook een rol. Het is inderdaad maar de vraag of die wisseling van functie wel constructief zal blijken. Dat een beleidsmaker uit de kunst- en cultuursector goede kunst maakt is immers ook geen vanzelfsprekendheid. Het zou de beleidsmaker echter wel een beter inzicht kunnen geven in de kunstpraktijk en de mogelijkheden van die praktijk. Wanneer je dat de andere kant op redeneert, zou de kunstenaar ook iets kunnen leren van de praktijk van de beleidsmaker. Misschien dat het niet zinvol is om dit in een vast dienstverband te doen, maar een projectmatige betrokkenheid kan in mijn ogen een zeer positieve uitwerking hebben op het culturele klimaat in een stad.