Voetnoot II

Je haalt in je voetnoot een interessante en met betrekking tot Nieuwe Grond ook zeker relevante discussie aan. Waarom wil de gemeente Utrecht een creatieve stad zijn? Wat is hiervan het (achterliggende) doel? Ik hoop dat kunst door de gemeente niet gezien wordt als direct nuttig. Zoals je Bourriaud citeert in je hoofdtekst, is kunst juist a priori nutteloos en bewijst het zijn nut indirect. Dat betekent dat kunst altijd een risicovolle investering is als je bepaalde verwachtingen hebt, maar volgens mij ook dat kunst altijd een succesvolle investering is als je openstaat voor een onverwachte uitkomst. Dit is ook precies waar een broedplaats als DCR en wat mij betreft ook Nieuwe Grond voor moet gaan.

DCR is het gebouw waar ook Danslab in huist, een initiatief voor choreografisch onderzoek en een platform voor de stem van de kunstenaar, zoals Danslab zichzelf beschrijft. Een van de voormalige choreografen van Danslab, Bruno Listopad, heeft voor zijn nieuwste voorstelling de samenwerking gezocht met beeldend kunstenaar Eric Schrijver, ook residerend in DCR (zie: www.disjointedarts.com/news). Het is een klein voorbeeld dat aangeeft dat er samenwerking tussen disciplines ontstaat. Juist doordat DCR een plaats is voor theater, dans, architectuur, vormgeving en beeldende kunst kan het gaan leven. DCR brengt disciplines bij elkaar en opent de deuren voor publiek. Maken en tonen van kunst komen op deze manier samen.

Bij het lezen van je voetnoot moest ik denken aan een dubbelinterview met Colin Benders (Kyteman) en zijn moeder in LEF. In dit interview beweert hij dat “Utrecht de meeste praktiserende kunstenaars per m2 heeft van heel Europa”. Mocht dit zo zijn dan ben ik erg benieuwd wat nu daadwerkelijk het probleem is in Utrecht. Blijkbaar is niet zozeer het aantal kunstenaars het probleem en zelfs niet het wegtrekken van kunstenaars, maar eerder de zichtbaarheid van deze kunstenaars. Op die manier komen we bij het nut en de vorm van een broedplaats in Utrecht, wat mij betreft.

Ik pleit er dan ook voor om met een broedplaats te proberen de voorspelling van Matarasso en Landry zoals jij die hier neerschrijft te voorkomen. Niet zozeer omdat kunst wél alleen kan steunen op de eigen waarde, maar eerder omdat een andere waarde niet voorspeld kan en zou moeten worden. Nieuwe Grond kan wel een rol spelen in de benoeming van Utrecht tot culturele hoofdstad van Europa, maar welke rol dat is kan niet, of pas achteraf worden vastgesteld. De vraag waarmee je afsluit kan en wil ik dan ook niet beantwoorden. Utrecht zou niet moeten investeren in een broedplaats als van te voren de resultaten wil kennen.

Nagels, Tessa. “Kyteman’s homerun”. LEF. Een magazine voor jongeren die leven met kanker, jr 10, nr 3. Nieuwegein: Vereniging Ouders, Kinderen en Kanker, 2009.

Het gegeven van kunst als iets ongrijpbaars dat totaal buiten een instrumentalistisch gebruik blijft – zoals jij dat lijkt te schetsen – is helaas even mooi als dat het naïef is. In de postindustriële wereld wordt in principe verwacht dat voor elke daad verantwoordelijkheid wordt genomen en dit betekent dat het nodig is om tegenover goederen en acties waarde te zetten. Natuurlijk ligt aan kunstuitingen een creatief proces ten grondslag en is daar moeilijk a priori een waarde aan te verbinden, maar zonder resultaat blijft kunst volgens mij ook leeg. Het is zoals je in de eerste alinea van de vorige voetnoot zegt: kunst kan een goede investering zijn als je openstaat voor een onverwachte uitkomst. De uitkomst is dus belangrijk en belang kan er niet zijn zonder waardeoordeel.

Het interessante is echter dat er niet één partij is die bepaald wat die waarde dan wel is. Zonder te veel in te gaan op het idee dat een iets binnen verschillende netwerken een sterk verschillende waarde en functie kan hebben, zie ik dit idee steeds vaker terug in een soort overkoepelende theoriën. In Empire (2000) en Multitude (2004) gaan Michael Hardt en Antonio Negri bijvoorbeeld in op het idee dat er een soort nieuwe wereldorde is waarbij de macht binnen dergelijke netwerken bestaat, waarmee oude landsgrenzen overschreden worden. Dit ietwat grote kader haal ik erbij om mogelijkheden te laten zien. Het laat namelijk in een notendop het belang van iets als Nieuwe Grond zien. Om grip te krijgen op de waarde van je eigen bezigheden, heb je een stevig netwerk nodig waarmee je positie in kan nemen.

Ik wil dus maar zeggen, waarde is helemaal zo erg niet. Als je er maar voor zorgt dat het een waarde is waarvan je zelf vindt dat die er toe doet. Dit kan je als groep bereiken. En daar komt volgens mij het probleem van zichtbaarheid dat je aanstipte de hoek om kijken. Want hoewel ik Kyteman niet meteen als betrouwbare bron zou willen aannemen, is het wel belangrijk dat de kunstenaars die er zijn elkaar kunnen vinden. Om sterk te staan als groep, moet je weten op hoeveel medestanders je kunt rekenen. En daarbij vraag ik me soms wel eens af het probleem van de culturele sector in Utrecht niet buiten die sector ligt. Met een bevolkingssamenstelling waarbij de hoeveelheid studenten eigenlijk buitensporig hoog is, ontwikkeld de stad zich met een heel eigen dynamiek. Even heel kort door de bocht zou je bijvoorbeeld door de hoeveelheid studenten die in de horeca werken kunnen zeggen dat de horeca een gebruiksfunctie krijgt. Je komt er om geld te verdienen of om bier te drinken. De gastvrijheid verdwijnt daarmee enigszins waardoor er ‘netto’ minder informele omgeving is waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar ideeën kunnen ontstaan. Dit kan ik natuurlijk niet hard maken, maar wat ik probeer te zeggen is dat bij het stimuleren van een creatieve humuslaag de verantwoordelijkheid voor het bereiken van verandering op een groter plan ligt. Dit kan niet alleen aan de kunst- en cultuursector worden uitbesteed, maar moet gemeentebreed nagestreefd worden.

Ik denk dat het vooral nodig is dat er initiatieven plaats gaan vinden die niet geïnstitutionaliseerd zijn, op plaatsen die daar niet speciaal voor bedoeld zijn. Zo wordt kunst veel meer een deel van de samenleving. Verschillende partijen krijgen zo de kans om samen te smelten in een nieuw netwerk. Dat lukt niet als die partijen hun eigen (lucht?)kastelen blijven verdedigen.

Hierdoor ontstaat misschien meer activiteit die niet te veel volgens agenda’s werkt en zo een stempel krijgt. De energie die deze activiteit opwekt bestaat dan volgens een dynamiek die een nieuw netwerk leven inblaast. Ik zou kunstenaars eigenlijk op willen roepen tot het voeren van een guerrillatactiek voor het vergroten van de zichtbaarheid van kunst in Utrecht.