Martijn Engelbregt

Martijn Engelbregt (1972) is een proceskunstenaar die vooral maatschappelijk geaarde werken maakt. In 1996 studeerde hij cum laude af aan de Hogeschool voor de Kunsten te Utrecht en in datzelfde jaar zette hij zijn eigen onderzoeksbureau, EGBG, op. Deze afkorting en de dubbelzinnige betekenis hiervan (Engelbregt Gegevens Beheer Groep / Eens Gegeven Blijft Gegeven) geven het karakter van wat hij maakt goed weer. In zijn kunstwerken gaat hij op een creatieve manier om met gegevens en het publiek speelt hierbij een doorslaggevende rol. Zonder publiek geen kunst.

Het doel van veel van de werken van Engelbregt ligt in het bewustmaken van het schijnbaar vanzelfsprekende en alledaagse, met een knipoog. Hiervoor is het van belang dat het publiek niet passief, maar actief deelneemt aan de kunst. De knipoog is hierbij niet altijd op het eerste gezicht duidelijk. Een aantal mensen zal zich in dit kader nog het project REGONED (Registratie Orgaan Nederland) herinneren, waarbij Engelbregt formulieren rondstuurde waarvan de lay-out verdacht veel leek op de opmaak van overheidsformulieren. Meer dan 200.608 Amsterdammers werden hierin verzocht aan te geven hoeveel illegalen zich in hun omgeving bevonden. Er kwamen veel reacties, ook van geschokte mensen. Engelbregt reageerde daarop met de woorden “Ik ben blij als mensen geschokt zijn, maar als er illegalen worden uitgewezen doen ze niks.” REGONED maakte daarnaast wederom duidelijk dat de Nederlandse burger makkelijk te porren is voor het invullen van een formulier, zolang dat een ‘betrouwbare’ uitstraling heeft. Net als in de andere onderzoeken van Engelbregt gaat het hier niet om een uitkomst, maar juist om het proces waarin een bewustwording plaatsvindt doordat een confrontatie wordt aangegaan.

Ook in het Belmonte Arboretum gaat Engelbregt de dialoog aan met de lokale bevolking. Bij de ingang van de tuin worden hoge verwachtingen gewekt door een groen bord waarop de verlichte letters ‘Rest.’ staan. Wanneer je de tuin inloopt, vind je een grote piramide die is opgebouwd uit tientallen picknickbanken…en een trommelautomaat zoals we die kennen uit bedrijven en stations. “Waar is het restaurant?”, vraagt menigeen zich af. Rest. staat voor het Rustige Restjes Restaurant, en dat heeft een andere vorm dan de gangbare restaurants. Het is: ‘Rustig’ omdat het in het Belmonte Arboretum staat, ‘Restjes’ omdat er lunches worden geserveerd die uit onbereid restvoedsel zijn gemaakt en ‘Restaurant’ omdat je er door een kok bereide maaltijden kunt eten. In het project ‘Rest.’ wordt de ‘rest’ voortdurend ingezet als hoofdbestanddeel. Alles wat door anderen gezien wordt als rest-, bij- of afvalproduct wordt in Rest. op creatieve wijze gebruikt om mooie, smakelijke exotische maaltijden te bereiden.
De picknickbanken zijn een vreemde verschijning in het landschap, evenals de trommelautomaat. Wie in de trommelautomaat kijkt, komt nogmaals voor een verrassing te staan. Hierin ligt namelijk geen snoep of fastfood, maar onbereid voedsel. Het is voedsel dat weggegooid zou worden wanneer het niet in de automaat terecht was gekomen. De trommelautomaat is op deze manier niet alleen automaat, maar ook een vitrine die laat zien wat we in Nederland elke dag doen: bruikbare levensmiddelen weggooien. Engelbregt bewerkstelligt een omkering: in plaats van de restjes weg te gooien, ze hij ze in de spotlights!
Ook laat Rest. de (verstoorde?) verhouding tussen mens en natuur zien. We zijn in onze samenleving in hoge mate verwijderd van wat er in de natuur om ons heen gebeurt. Onze omgeving staat vol met eetbare (on)kruiden, maar doordat we liever naar de supermarkt gaan weten we eetbare en giftige (on)kruiden niet te onderscheiden. Rest. brengt de natuur weer dichter bij de mens en is tevens een kritisch voetnoot bij onze manier van leven.